مقالاتراهنمای انتخاب و خرید

راهنمای خرید میکروسکوپ

داوود شفيعی28 مهر 1405

خرید میکروسکوپ برای بسیاری از افراد کار نسبتاً دشواری است. چرا که به درستی با آن آشنایی ندارند و تفاوت هر محصول را با محصول دیگر تشخیص نمی‌دهند و حتی شاید آنچه یک میکروسکوپ خاص می‌تواند به آنها ارائه دهد را نیز به درستی ندانند.

میکروسکوپ‌ها در دنیای امروز از تنوع بسیار زیادی برخوردار هستند و با توجه به کاربردی که دارند به فروش می‌رسند. بسیاری از مردم عادی و کنجکاو نیز برای کشف جهان پنهان یا برای قرار دادن فرزندان خود در مسیر دانش اقدام به خرید میکروسکوپ می‌کنند؛ بنابراین اگر در مکانی غیر از  آزمایشگاه میکروسکوپ دیدید، اصلا تعجب نکنید.

ممکن است شما نیز به میکروسکوپ علاقه داشته باشید و بخواهید یکی در خانه خود داشته باشید و یا برای شغل و کار خود به میکروسکوپ نیاز داشته باشید، حتی ممکن است تنها بخواهید اطلاعاتی راجع به این کالا کسب کنید؛ در هر صورت داشتن یک میکروسکوپ در خانه دری را به دنیایی پنهان، شگفت و مرموز برای شما خواهد گشود.

میکروسکوپ چیست؟

میکروسکوپ یک وسیله و ابزار است که به کمک آن می‌توان ذرات، موجودات و سایر چیزهایی که معمولا با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند را دید. میکروسکوپ با بزرگنمایی امکان تماشا و بررسی چیزهای بسیار کوچک یا جزئیات پنهان را فراهم می‌کند.

اختراع این ابزار کاربردی را می‌توان معجزه‌ای در درمان بسیاری از بیماری‌ها و همینطور پیشرفت‌های صنعتی عنوان کرد. به وسیله میکروسکوپ می‌توان چیزها و یا جزئیاتی از چیزها را مشاهده کرد که با چشم عادی و غیر مسلح دیده نمی‌شوند.

تاریخچه مختصری از میکروسکوپ

میکروسکوپ از دو واژهٔ یونانی «میکرو» به معنی کوچک و «اسکوپ» به معنی دیدن، گرفته شده‌ است، بنابراین میکروسکوپ یعنی دیدن ذرات کوچک. قبل از اختراع میکروسکوپ در اواسط قرن هفدهم، مشاهدهٔ سلول مقدور نبود، زیرا سلول واحد بسیار کوچکی است که با چشم غیر مسلح، قابل رویت نیست. رابرت هوک اول بار در سال ۱۶۶۵ زیر میکروسکوپ ابتدایی که خود ساخته بود، سلول‌های مرده را در برش‌های چوب پنبه مشاهده کرد. این سلول‌های تو خالی و متصل به هم، شکل لانهٔ زنبور داشتند و هوک آن‌ها را «سلول» نامید که در زبان لاتین مفهوم اتاق کوچک دارد.

پـدر علم میکروسکوپی، «آنتونــی وان لیوونهــوک» هلندی (1723-1632) کار خود را بـه عنوان شـاگرد فروشگاه پارچـه آغـاز کـرد، جاییکـه از ذره بین‌هـا بـرای شـمارش تعداد رج پارچه‌هــا استفاده میشد. او به‌ تنهایـی بـه روشهایی بـرای سنگسابی و پرداخـت عدسـی‌های کوچـک بـا انحناهای بـزرگ کــه بزرگنمایـی تــا 270 برابـر را ایجـاد می‌کنند، دست پیدا کرد که بهتریـن روشهای شـناخته شـده تـا آن زمـان بودنـد.ایـن امر منجـر بـه سـاخت میکروسـکوپ‌های جدیـد شـد کـه بـا آنها به یافته‌های جدید دست پیدا کرد و مشهور شد. لیوونهــوک نخسـتین کســی بــود کــه باکتریهــا، مخمرهــا، زندگـی پرتکاپـو در قطـرهای آب، گلبولهـای سـرخ در مویرگهـا را دیـد و بـه توصیـف مشـاهداتش پرداخـت. تا صد سـال بعـد هیچ‌كـس دیگـری پیـدا نشـد كـه بتوانـد كاری بهتـر از او انجـام دهـد. لیوونهــوک توانســت 419 میکروســکوپ و عدســی بسـازد و هربـار کـه عدسـی یـا میکروسـکوپ بهتـری میسـاخت، میتوانســت ریزاندامهــای کوچکتــری را ببینــد.

هیچ آزمایشگاه پزشکی را نمی‌توان یافت که در آن میکروسکوپ وجود نداشته باشد. استفاده از میکروسکوپ تنها مختص استفاده در آزمایشگاه‌های پزشکی نیست. از تعمیرگاههای کوچک موبایل گرفته تا کارخانه‌های بزرگ صنعتی و در آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت بسیاری از شرکت‌ها میکروسکوپ به عنوان یک وسیله مهم استفاده می‌شود. یک مثال ساده در این زمینه کارخانه‌های تولید لبنیات است. سلامت انسان در عصر حاضر کاملا وابسته به وجود میکروسکوپ است. معمولا اولین آشنایی افراد با میکروسکوپ در آزمایشگاه مدرسه و در درس علوم است.

در اغلب مدارس برای یادگیری هرچه بیشتر دانش آموزان و علاقه‌مند کردن آنها به درس، از نمونه‌هایی از میکروسکوپ استفاده می‌شود. و البته برخی از خانواده‌ها با تهیه‌ی یک مدل میکروسکوپ اقدام به آشنا کردن کودکان خود با دنیای شگفت‌انگیز موجودات میکروسکوپی و تماشای جزئیات خیره‌کننده اجسام در بزرگمایی‌ها چند صد برابر می‌کنند.

فیلم بالا توسط میکروسکوپ زیر تهیه شده است. میکروسکوپی ارزان قیمت مناسب منزل و محل کار

میکروسکوپ‌ها معمولا براساس نوع آشکارسازی به دو گروه اصلی تقسیم بندی می‌شوند:

1. میکروسکوپ نوری
2. میکروسکوپ الکترونی

هر دو گروه نیز به انواعی گوناگونی تقسیم بندی می‎‌شوند

میکروسکوپ نوری

اصـول كلـی در همــه انـواع میكروسكوپ‌ها براســاس عبور نــور بــا طول موجهای گوناگون از چنــد عدسی محدب اســت. هرچقـدر طـول مـوج نـور بـه‌كار رفتـه در میكروسـكوپ كوتاهتـر باشــد قدرت تفكیـك یا جداكنندگی آن بیشتر است. مثلا قـدرت تفكیـك چشـم انسـان0.1 میلی‌متر و قدرت تفكیك میكروسكوپ نوری معمولی 0.002 میلی‌متر اســت.

دلیل بسیاری از بیماری‌های بشر که علت وقوع آنها نامعلوم بود، بعد از اختراع میکروسکوپ مشخص شد. همانطور که گفته شد میکروسکوپ‌ها انواع مختلفی دارند. یکی از شناخته‌ترین‌های آن میکروسکوپ نوری است.

این میکروسکوپ دارای مدل‌های بسیار ساده و بسیار پیشرفته است. نمونه‌های ساده آن را می‌توان در آزمایشگاه‌های مدارس و دبیرستان‌ها دید. و نمونه‌های پیشرفته آن در ازمایشگاه‌های طبی، آزمایشگاه‌های شرکت‌های مختلف و بیمارستان‌ها مشاهده کرد.

انواع میکروسکوپ نوری

میکروسکوپ‌های نوری نیز به انواع متفاوتی بسته به ساختار، تکنیک آشکارسازی، کاربرد، قیمت و غیره تقسیم بندی می‌شوند: مانند میکروسکوپ نوری عبوری، میکروسکوپ بازتابی، میکروسکوپ تک چشمی، دوچشمی، سه چشمی، میکروسکوپ استریو، میکروسکوپ دیجیتال، میکروسکوپ معکوس، میکروسکوپ دستی (جیبی)، میکروسکوپ آزمایشگاهی، میکروسکوپ متالوژی، میکروسکوپ با زمینه روشن، میکروسکوپ با زمینه تاریک، میکروسکوپ پلاریزان، میکروسکوپ اختلاف فاز و انواع دیگر که ما نگاهی بسیار مختصر به بعضی از آنها خواهیم داشت. باید خاطر نشان کرد که این تقسیم‌بندی بیشتر یک تقسیم‌بندی تجاری است بر اساس آنچه در سایت‌های اینترنتی برای خرید و فروش میکروسکوپ انجام می‌شود.

میکروسکوپ نوری-عبوری: معمولا وقتی نام میکروسکوپ نوری عبوری برده می‌شود منظور میکروسکوپ‌های زیستی و آزمایشگاههای هستند که مناسب بررسی موجودات میکروسکوپی و باکتری‌ها هستند. در این میکروسکوپ‌ها نور باید از نمونه رد شود، یعنی منبع نور در زیر نمونه قرار دارد و با عبور نور از میان نمونه تصویر تشکیل شده و در انتها به چشم ناظر برسد برای همین صرفا مناسب بررسی نمونه‌های شفاف آزمایشگاهی هستند. هر چند که با اضافه شدن یک منبع نور بازتابی در این میکروسکوپ‌ها کاربرد آنها وسیع‌تر می‌شود. میکروسکوپ‌های زیستی، آزمایشگاهی، میکروسکوپ‌های دوچشمی، تک چشمی، بعضی از انواع میکروسکوپ‌های دیجیتال یا حتی استریو در این دسته بندی قرار می‌گیرند.

ویدئوی بعدی موجودات میکروسکوپی در آب یک برکه را نشان میدهد که با میکروسکوپ زیستی و گذاشتن گوشی موبایل رو چشمی ( توسط نویسنده مقاله) ضبط شده است:

  
میکروسکوپ بازتابی: در این میکروسکوپ‌ها نور به نمونه برخورد کرده و بازتاب آن به چشم ناظر می‌رسد. در یک میکروسکوپ بازتابی منبع نور و چشمی میکروسکوپ هر دو در بالای نمونه قرار دارند. مهمترین عضو این گروه میکروسکوپ استریو است که بیشتر در تعمیرگاههای موبایل، ساعت و یا مغازه‌های جواهر سازی دیده می‌شوند.

کاربرد دستگاه لوپ یا میکروسکوپ استریو با میکروسکوپ زیستی کمی متفاوت است. مقدار بزرگنمایی میکروسکوپ‌های زیستی معمولا از 40 تا 1000 برابر و بیشتر است. و معمولا نوری-عبوری هستند یا هم نوری-عبوری و هم بازتابی. ولی در میکروسکوپ استریو (لوپ) این بزرگنمایی از چند برابر تا 100 برابر است. و لوپ‌ها عموما بازتابی هستند اما آیا بزرگنمایی کمتر در این میکروسکوپ‌ها عیب است؟ خیر، کاربرد میکروسکوپ استریو متفاوت است. از استریو میکروسکوپ برای کاربردهای فنی مانند تعمیرات موبایل، ساعت، برد الکتریکی، بررسی جواهرات، عتیقه و بسیار کارهای دیگر استفاده میشود. در میکروسکوپ زیستی نوری عبوری، تصویر با عبور نور از درون نمونه قابل مشاهده است در حالیکه در لوپ، تصویر در نتیجه بازتاب نور از نمونه تشکیل می‌شود.  در تلسکوپ زیستی صرفا نوری عبوری، باید برشی باریک از نمونه تهیه کنید تا شفاف باشد و سپس لام تهیه شده را زیر میکروسکوپ قرار دهید. اما در یک لوپ تصویر از انعکاس نور از روی نمونه تشکیل می شود، بنابراین نیاز به آماده سازی قبلی ندارید و می توانید حشره، مدار الکتریکی، گیاه و هر چیزی را زیر لنز آن قرار داده و آنرا بررسی نمایید.

نکته: در چند سال گذشته با پیشرفت‌های بسیار در حوزه ساخت میکروسکوپ، کاربرد انواع متفاوت میکروسکوپ‌ به یکدیگر نزدیک‌تر شده است و شما می‌توانید با تهیه یک میکروسکوپ استریو که بازتابی و نوری-عبوری باشد هم نمونه‌های شفاف و موجودات میکروسکوپی را مشاهده کنید و هم از آن برای کاربردهای صنعتی (مثلا تعمیرات) استفاده کنید.

میکروسکوپ دیجیتال: یک میکروسکوپ دیجیتال ممکن است نوری -عبوری یا بازتابی یا هر دو باشد. مشخصه اصلی این میکروسکوپ داشتن یک صفحه نمایش یا مونیتور به جای چشمی‌های معمول در سایر میکروسکوپ‌ها است. معمولا اغلب میکروسکوپ‌های دیجیتال موجود در بازار در واقع همان میکروسکوپ استریو یا لوپ هستند با صفحه دیجیتال

 میکروسکوپ معکوس: میکروسکوپی است که منبع نوری و کندانسور آن در قسمت فوقانی آن، بالای صفحهٔ قرارگیری نمونه و عدسی‌های شیئی آن پایین محل قرارگیری نمونه قرار دارد.

از میکروسکوپ معکوس برای مشاهدهٔ سلول‌ها یا ارگانیسم‌های زنده در یک ظرف نسبتاً بزرگ (ظروف کشت)، در شرایطی خیلی طبیعی تر از اسلایدهای شیشه‌ای در میکروسکوپ‌های معمولی، استفاده می‌گردد. میکروسکوپ وارونه همچنین در شرایطی مانند زمانی که نیاز به دستکاری نمونه‌ها داریم یا در مواقعی که به فضای بالای نمونه احتیاج است استفاده می‌شوند.

با یک ميكروسكوپ آزمایشگاهی معکوس و خوب معمولا می‌توان نمونه‌ها را هم به صورت «زمینه روشن» bright field  و هم به صورت اختلاف فاز(فاز کنتراست) phase contrast بررسی کرد.

کاربرد و اهمیت سیستم نوری «اختلاف فاز» آنقدر مهم است که مخترع آن «فریتز زرنیکه» Frits Zernike ‏ فیزیک‌دان هلندی برنده جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۵۳ برای اختراع میکروسکوپ اختلاف فاز و روشهای مربوط به آن شد. شهرت این دانشمند بزرگ به خاطر اختراع میکروسکوپ اختلاف فاز است که باعث شد محققان و پژوهشگران علوم زیستی بتوانند بدون لکه‌گذاری و از بین بردن سلول‌های زنده، به مطالعه‌ی ساختار آنها بپردازند. این اختراع بزرگ، تاکنون کمک قابل توجهی به علم و بویژه علم بیولوژی کرده ‌است. در واقع میکروسکوپی که این فیزیک‌دان اختراع کرد، باعث شد دانشمندان علوم زیستی بتوانند ساختار سلول‌های زنده را به شکلی صحیح مورد مطالعه قرار دهند که این موضوع یک جهش بزرگ در علم بیولوژی را موجب شد.

میکروسکوپ پلاریزان: در بسیاری از حوزه‌های علمی و صنعتی میکروسکوپ‌های نوری معمول چندان کارایی ندارند و نیاز به نور پلاریزه است. نور پلاریزه راهکاری برای افزایش کنتراست تصویر و بالاتر بردن توانایی در تفکیک اجزای تصویر است. در حال حاضر در اغلب حوزه‌های علمی، تحقیقاتی و صنعتی از میکروسکوپ‌های پلاریزان استفاده می‌شود از جمله:

در زمین‌شناسی: مطالعه انواع سنگ‌ها، کانی‌ها، سنگ‌نگاری، مواد معدنی، مواد کریستالی، ذغال سنگ و …

در صنعت: کاربردهای ساختمانی برای کشف درز، شکاف، حباب در بتن ، لوله و سایر مصالح. کاربرد در متالوژی، صنایع پلاستیک، شیشه. تعیین نوع، جنس و کیفیت مواد شیمیایی و طبیعی و کاربردهای بسیار دیگر

در زیست‌شناسی و جانور شناسی

پیش از خرید میکروسکوپ، مشخص کنید چه چیزی را می‌خواهید ببینید

پیش از آنکه به سراغ بررسی مشخصات فنی و مقایسه قیمت‌ها بروید، بهتر است به یک سؤال اساسی پاسخ دهید: قصد دارید چه چیزهایی را با میکروسکوپ مشاهده کنید؟

میکروسکوپی که برای مشاهده سلول‌ها و موجودات میکروسکوپی در قطره‌ای از آب مناسب است، لزوماً بهترین انتخاب برای بررسی حشرات، سنگ‌ها یا قطعات الکترونیکی نیست. هر نوع میکروسکوپ برای کاربردهای مشخصی طراحی شده است و انتخاب درست آن می‌تواند تفاوت زیادی در کیفیت تجربه شما ایجاد کند.

۱. مشاهده سلول‌ها، موجودات میکروسکوپی و نمونه‌های زیستی

اگر به مشاهده سلول‌های گیاهی، سلول‌های جانوری، آغازیان، جلبک‌های میکروسکوپی و سایر موجودات ریز علاقه دارید، میکروسکوپ زیستی نوری عبوری معمولاً انتخاب مناسبی است. در این نوع میکروسکوپ، نور از زیر نمونه عبور می‌کند و به همین دلیل، نمونه‌های شفاف یا بسیار نازک بهتر دیده می‌شوند.

برای این کاربرد، کیفیت عدسی‌های شیئی، توانایی تفکیک جزئیات، نوردهی مناسب و امکان استفاده از بزرگنمایی‌های مختلف اهمیت زیادی دارند. اگر هدف شما مشاهده موجودات زنده در قطره آب است، بهتر است به قابلیت تنظیم نور و کنتراست تصویر نیز توجه کنید.

۲. مشاهده حشرات، گیاهان، سنگ‌ها و اجسام سه‌بعدی

اگر می‌خواهید ساختار بال حشرات، سطح برگ‌ها، دانه‌ها، سنگ‌ها، فسیل‌ها یا اجسام کوچک دیگر را بررسی کنید، میکروسکوپ استریو یا لوپ معمولاً انتخاب مناسب‌تری است. این میکروسکوپ‌ها برای مشاهده اجسام نسبتاً بزرگ و سه‌بعدی طراحی شده‌اند و معمولاً تصویر مستقیم و دارای عمق ایجاد می‌کنند.

یکی از مزیت‌های مهم آن‌ها فاصله کاری بیشتر است؛ بنابراین می‌توانید نمونه را زیر میکروسکوپ قرار دهید و در بسیاری از موارد، بدون تهیه اسلاید یا آماده‌سازی پیچیده، آن را بررسی کنید.

۳. تعمیرات الکترونیکی و بررسی قطعات صنعتی

برای تعمیر بردهای الکترونیکی، بررسی اتصالات لحیم‌کاری، مونتاژ قطعات ظریف و کنترل کیفیت، میکروسکوپ استریو اغلب انتخاب مناسبی است. در این کاربردها، بزرگنمایی مناسب، میدان دید وسیع، فاصله کاری کافی و امکان دسترسی به نمونه با ابزار اهمیت بیشتری از دستیابی به بزرگنمایی‌های بسیار بالا دارند.

اگر قصد دارید هنگام مشاهده نمونه با هویه، پنس یا ابزارهای دیگر کار کنید، حتماً فاصله کاری و فضای آزاد زیر عدسی را بررسی کنید.

۴. ثبت عکس و فیلم از مشاهدات میکروسکوپی

اگر می‌خواهید تصاویر و فیلم‌های خود را ذخیره کنید، با دیگران به اشتراک بگذارید یا مشاهدات را روی نمایشگر بزرگ‌تری ببینید، میکروسکوپ دیجیتال یا میکروسکوپی با قابلیت اتصال دوربین می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

البته وجود نمایشگر یا دوربین به‌تنهایی تضمین‌کننده کیفیت بالای تصویر نیست. کیفیت سیستم نوری، حسگر دوربین، نورپردازی و نرم‌افزار ثبت تصویر همگی در نتیجه نهایی مؤثرند.

در نهایت، اگر برای استفاده خانگی به میکروسکوپ علاقه دارید و می‌خواهید طیف متنوعی از نمونه‌ها را بررسی کنید، ابتدا اولویت‌های خود را مشخص کنید. یک میکروسکوپ زیستی برای مشاهده موجودات میکروسکوپی در آب و یک میکروسکوپ استریو برای بررسی اجسام سه‌بعدی کاربردهای متفاوتی دارند. اگر به هر دو نوع مشاهده علاقه‌مند هستید، می‌توانید مدل‌هایی با قابلیت نوردهی عبوری و بازتابی یا حتی تهیه دو ابزار مکمل را در نظر بگیرید.

چنانچه قصد خرید میکروسکوپ و یا مشاوره خرید دارید می‌توانید به مراجعه به سایت آسمان شب و تماس با کارشناسان این موسسه راهنمایی‌های مفیدی را دریافت کنید.

هنگام خرید میکروسکوپ به کدام مشخصات فنی توجه کنیم؟

پس از انتخاب نوع میکروسکوپ، نوبت به بررسی مشخصات فنی می‌رسد. ممکن است دو میکروسکوپ از نظر ظاهری مشابه باشند یا هر دو بزرگنمایی ۱۰۰۰ برابر را ارائه دهند، اما کیفیت تصویر و امکانات آن‌ها تفاوت قابل‌توجهی داشته باشد. برای انتخاب آگاهانه، بهتر است به چند ویژگی مهم توجه کنید.

بزرگنمایی بیشتر همیشه به معنای تصویر بهتر نیست

یکی از رایج‌ترین اشتباهات هنگام خرید میکروسکوپ، توجه بیش از اندازه به عدد بزرگنمایی است. بزرگنمایی کلی در یک میکروسکوپ نوری معمولی از حاصل‌ضرب بزرگنمایی عدسی شیئی در بزرگنمایی عدسی چشمی به دست می‌آید. برای مثال، عدسی شیئی ۴۰ برابر به همراه چشمی ۱۰ برابر، بزرگنمایی کلی ۴۰۰ برابر ایجاد می‌کند.

اما بزرگ‌نمایی به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که چه مقدار جزئیات واقعی قابل مشاهده است. اگر سیستم نوری توانایی تفکیک جزئیات بیشتر را نداشته باشد، افزایش بزرگنمایی ممکن است فقط تصویر را بزرگ‌تر کند، بدون آنکه اطلاعات جدیدی به آن اضافه شود.  بنابراین، به‌جای انتخاب میکروسکوپ صرفاً براساس بیشترین عدد درج‌شده روی جعبه، کیفیت عدسی‌ها، مشخصات عدسی‌های شیئی و توانایی تفکیک جزئیات را نیز بررسی کنید.

کیفیت عدسی‌های شیئی را بررسی کنید

عدسی شیئی یکی از مهم‌ترین اجزای تعیین‌کننده کیفیت تصویر است. هنگام مقایسه میکروسکوپ‌ها، بهتر است علاوه بر بزرگنمایی عدسی‌ها، به نوع طراحی نوری و مشخصاتی مانند روزنه عددی (NA) نیز توجه کنید.

روزنه عددی یکی از عوامل مهم در توانایی جمع‌آوری نور و تفکیک جزئیات است. در شرایط قابل مقایسه، عدسی شیئی با روزنه عددی بالاتر معمولاً توانایی بیشتری برای تفکیک جزئیات ریز دارد؛ البته کیفیت کلی تصویر به سایر اجزای سیستم نوری نیز وابسته است.

نوع نوردهی را متناسب با نمونه انتخاب کنید

نوردهی مناسب نقش مهمی در مشاهده جزئیات دارد. در میکروسکوپ‌های دارای نور عبوری، نور از زیر نمونه عبور می‌کند و برای بررسی اسلایدهای شفاف و نمونه‌های نازک مناسب است. در نوردهی بازتابی، نور از بالا به سطح نمونه تابانده می‌شود و برای بسیاری از اجسام مات مانند حشرات، سنگ‌ها و قطعات الکترونیکی کاربرد دارد.

اگر قصد دارید نمونه‌های متنوعی را بررسی کنید، مدلی با هر دو نوع نوردهی می‌تواند انعطاف‌پذیری بیشتری داشته باشد. همچنین، امکان تنظیم شدت نور به مشاهده بهتر نمونه‌های مختلف کمک می‌کند.

میز کار و سیستم فوکوس را نادیده نگیرید

میز کار مناسب، گیره‌های نگهدارنده و سیستم فوکوس روان، استفاده از میکروسکوپ را آسان‌تر می‌کنند. در میکروسکوپ‌های زیستی، میز مکانیکی با حرکت کنترل‌شده در دو محور X و Y امکان جابه‌جایی دقیق نمونه را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که به‌ویژه هنگام مشاهده نمونه‌های بزرگ‌تر یا بررسی بخش‌های مختلف یک اسلاید مفید است.

پیچ تنظیم درشت برای نزدیک شدن به نقطه فوکوس و پیچ تنظیم دقیق برای وضوح بیشتر تصویر کاربرد دارد. وجود هر دو، به‌خصوص در میکروسکوپ‌هایی که برای بررسی جزئیات ریز استفاده می‌شوند، مزیت مهمی محسوب می‌شود.

آیا به دوربین یا نمایشگر نیاز دارید؟

اگر هدف شما ثبت تصاویر، تهیه فیلم آموزشی یا نمایش مشاهدات برای چند نفر است، قابلیت تصویربرداری می‌تواند بسیار مفید باشد. بااین‌حال، پیش از خرید بررسی کنید که دوربین داخلی است یا باید جداگانه تهیه شود و آیا دستگاه امکان اتصال به رایانه یا نمایشگر را دارد.

همچنین توجه داشته باشید که عدد بزرگنمایی دیجیتال اعلام‌شده در بعضی محصولات الزاماً با بزرگنمایی اپتیکی یکسان نیست. در میکروسکوپ‌های دیجیتال، اندازه نمایشگر و بزرگنمایی تصویر روی صفحه به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی جزئیات واقعی نیستند. البته هر میکروسکوپی که داشته باشید همیشه میتوانید یک دوربین دیجیتال که به چشمی متصل میشود بخرید و آن را به کامپیوتر، تلویزیون یا گاها به موبایل و تبلت متصل کنید و تصویر دیجیتال بگیرید. 

کار با میکروسکوپ زیستی (نوری-عبوری و بازتابی)

کار با میکروسکوپ نوری دو مرحله دارد: اول آماده کردن نمونه میکروسکوپی . دوم تنظیم کردن میکروسکوپ.

برای آماده کردن نمونه میکروسکوپی باید یک نمونه را که مد نظرتان است انتخاب کنید. توجه داشته باشید که چنانچه میکروسکوپ شما صرفا نوری-عبوری باشد نمونه انتخابی شما باید دارای یک سری مشخصات باشد که مهم‌ترین آن این است که نور از آن عبور کند به این دلیل که نور از میان نمونه رد می‌شود تا در انتها به چشم برسد. نمونه‌ای که انتخاب می‌شود باید به اندازه کافی نازک باشد تا جزئیات ساختاری آن مشخص بوده و به راحتی دیده شود.

اما اگر نمونه‌ای که باید بررسی شود، ضخیم باشد چه باید کرد؟ تنها راه برش آن به مقاطعی آنقدر نازک است که نور از آن عبور کند. برای مشاهده‌ی نمونه باید یک لام(شیشه مخصوص میکروسکوپ) تمیز داشت و آن را روی سطح صاف یک میز قرار داد و سپس با قطره چکان(در صورت دلخواه و نیاز) یک قطره آب در وسط لام ریخت. نمونه‌ای را که از قبل حاضر و آماده کرده‌ایم را باید با یک پنس برداشته و روی قطره‌ی آب وسط لام قرار دهیم.  لامل (شیشه بسیار نازک و کوچکی که روی نمونه قرار داده میشود) را باید به آرامی بر روی نمونه قرار داده و با نوک یک سوزن به آن فشار آوریم تا از تشکیل حباب هوا در زیر آن جلوگیری کنیم. در هر صورت باید بسیار مراقب باشیم که نوک انگشتمان با نمونه برخوردی نداشته باید و لام و لامل را کثیف نکنیم.

نکته: در بسیاری مواقع لازم نیست که از لامل استفاده کنید یا اینکه روی نمونه با قطره چان آب بریزید.

نکته: در صورتی که میکروسکوپ شما بازتابی باشد نیازی به مراحل بالا نیست، البته این بستگی به نمونه آزمایشی دارد، بعضی از نمونه‌ها را صرفا باید با میکروسکوپ نوری-عبوری بررسی کرد. و بسیاری از نومنه‌ها را صرفا می‌توان با میکروسکوپ بازتابی بررسی کرد.

نکته: پیشنهاد نویسنده مقاله این است که اگر برای خانه و از روی کنجکاوی و برای شناخت جهان میکروسکوپی قصد خرید میکروسکوپ دارید. میکروسکوپی بخرید که هم نوری عبوری و هم بازتابی باشد.

بعد از ساخت نمونه میکروسکوپی نوبت به آماده کردن میکروسکوپ می‌رسد.

1. در ابتدا میز کار میکروسکوپ را با چرخاندن پیچ تنظیم فوکوس سریع تا آنجا که ممکن است پایین برده و از چشمی‌ها دور می‌کنیم.
2.   نمونه را روی میز کار میکروسکوپ میان گیره‌ها قرار می‌دهیم.
3. حالا لامپ میکروسکوپ را روشن می‌کنیم.
4. صفحه‌ی گردان را بچرخانیم و عدسی شیئی با کمترین بزرگنمایی را مستقیما روی نمونه قرار دهیم. زمانی که عدسی جا بیفتند صدای آن را می‌شنویم و باید حواسمان به آن باشد. به خاطر داشته باشید که همیشه در همه مشاهدات باید با کوچکترین بزرگنمایی کار را شروع کنید.
5.  به درون میکروسکوپ نگاه می‌کنیم و پیچ تنظیم فوکوس سریع را در جهتی می‌چرخانیم که میز کار به آرامی بالا بیایید. این کار را با دقت و به آرامی ادامه دهید تا تصویر نمایان شده و تقریبا فوکوس شود. حالا با چرخاندن پیچ تنظیم فوکوس دقیق تصویر را کاملا فوکوس کنید
6. چشمی‌ها را باید برای فاصله بین مردمک‌های چشم خود تنظیم کنیم. زمانی که تنها یک میدان دید دایره شکل را دیدیم متوجه می‌شویم که تنظیم عدسی چشمی را درست انجام داده‌ایم؛ در غیر این صورت با دور و نزدیک کردن عدسی‌های چشمی باید میدان دید صحیح را به وجود آوریم.
7. اگر تصویر نمونه واضح و مشخص نبود، با کمک پیچ تنظیم فوکوس دقیق آن را میزان می‌کنیم تا تصویر نمونه را واضح ببینیم.
8. حالا در صورت تمایل می‌توانید با چرخاندن صفحه عدسی‌های شیئی از بزرگنمایی‌های بالاتر استفاده کنید. احتمالا مجبور می‌شوید که مجددا تصویر را فوکوس کنید.

چنانچه قصد خرید میکروسکوپ و یا مشاوره خرید دارید می‌توانید به مراجعه به سایت آسمان شب و تماس با کارشناسان این موسسه راهنمایی‌های مفیدی را دریافت کنید.

گردآوری، تالیف و ترجمه: داوود شفیعی- مهر ۱۴۰۲ ( بروزرسانی مهر ۱۴۰۵)