یکی از معروفترین صورت های فلکی دایرةالبروج (دایره ای فرضی بر روی کرۀ آسمان که مسیر حرکت ظاهری خورشید در طول سال است)، قوس، بهعنوان موجودی نیمه انسان و نیمه اسب به تصویر کشیده میشود که آماده رها کردن تیر از کمان است. ستارههای درخشان این صورت فلکی که بهنظر میرسد شکل قوری را تشکیل میدهند، پیدا کردن آن را آسان میکنند.
صورت فلکی قوس در کهکشان راه شیری و در جهت مرکز کهکشان قرار دارد و شامل انواع اجرام شناختهشده اعماق آسمان، از جمله کهکشانهای کوتوله، سحابیها، ابرهای ستارهای و خوشههای ستارهای کروی و باز است که بسیاری از آنها را میتوانید با چشم غیرمسلح، دوربین دوچشمی یا تلسکوپ مشاهده کنید. تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید تا با کمانگیر آسمان شب بیشتر آشنا شوید.
قوس یکی از ۴۸ صورت فلکی است که توسط بطلمیوس ستارهشناس قرن دوم فهرست شد و امروزه بهعنوان یکی از ۸۸ صورت فلکی مدرن ثبت شده است. بهترین زمان برای دیدن آن در ماههای تابستان، بهویژه در اواسط مرداد ماه است، زمانیکه بیشترین ارتفاع را در آسمان شب دارد.
قوس اجرام زیادی برای کاوش دارد. اجازه دهید با ستارههای قابلتوجه آن شروع کنیم.
قوس جنوبی یا اپسیلون قوس درخشانترین ستاره این صورت فلکی با قدر ظاهری ۱.۸۵+ است. این منظومه ستارهای دوتایی تقریبا ۱۴۳ سال نوری از زمین فاصله دارد. ستاره اصلی منظومه غول آبی و ستاره دوم کوتوله سفید است. نام انگلیسی این ستاره Kaus Australis از عبارت عربی "قوس الجنوبی" مشتق شده است که به معنی قوس جنوبی است.
سیگما قوس که بهعنوان نانکی (Nunki) نیز شناخته میشود، دومین ستاره درخشان در قوس است که با قدر ظاهری ۲.۰۵+ میدرخشد.
روشنایی و موقعیت آن، سیگما قوس را به ستاره ناوبری مهمی تبدیل کرده است. این ستاره جوان آبی متمایل به سفید در فاصله ۲۲۸ سال نوری از ما قرار دارد. جرم آن ۷.۸ برابر خورشید و درخشندگی آن ۳۳۰۰ برابر بیشتر است.
قوس *A (به اختصار *Sgr A) یکی از اجزای قابلتوجه صورت فلکی قوس است. این جرم، ستاره نیست بلکه سیاهچالهای بسیار پرجرم در مرکز کهکشان راه شیری ما است.
اگرچه این سیاهچاله بسیار بزرگ است، نمیتوانیم آن را با چشم غیرمسلح ببینیم. اخترشناسان تنها با استفاده از تلسکوپهای پرقدرت و تکنیکهای ویژه برای تشخیص امواج رادیویی که منتشر میکند، میتوانند آن را رصد کنند.
صورت فلکی قوس بهدلیل اینکه ستارههایش الگویی شبیه قوری دارند به راحتی قابلتشخیص است. قوس *A نزدیک نوک دهانه قوری قرار دارد.
صورت فلکی قوس ۱۱۹ جرم اعماق آسمان دارد که در فهرست مسیه، کاتالوگ عمومی جدید (NGC) و کاتالوگ شاخص (IC) نام برده شدهاند.
در ادامه چند نمونه از هیجانانگیزترین این اجرام را معرفی میکنیم تا رصد قوس را بهتر برنامهریزی کنید.
بیشتر بخوانید: اجرام آسمانی برای رصد
سحابی مرداب نام خود را از خط گرد و غبار تاریک و پرپیچ و خمی گرفته است که از میان آن میگذرد. این ابر گازی بزرگ (تقریبا ۱۳۰ سال نوری وسعت) در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری ما قرار دارد و گستردگی آن تقریبا سه برابر ماه کامل است.
سحابی مرداب به اندازه کافی روشن است که با چشم غیرمسلح از آسمان تاریک دیده شود، ولی دوربین دوچشمی یا تلسکوپ منظره شگفتانگیزتری را ارائه میدهد.
درون این سحابی، خوشه باز روشنی به نام NGC 6530 قرار دارد که از ستارههای جوان، داغ و آبی تشکیل شده است. M8 سحابی نشری است و مانند همتای زمستانی خود، سحابی جبار، منطقهای ستارهساز است.
سحابی عقاب که با نام M16 نیز شناخته میشود، برای رصدگران یکی از محبوبترین اجرام رصدی در آسمان تابستان است.
این سحابی شبیه عقابی با بالهای باز است و بهدلیل ساختارهای سر به فلک کشیده نمادین خود، ستونهای آفرینش، یکی از معروفترین اجرام آسمانی بهشمار میآید.
M16 منطقه ستارهساز فعالی از گاز و غبار است. این خوشه ستارهای باز، نسبتا جوان است و مناطق تاریکی دارد که هیچ نوری از خود ساطع نمیکنند و نور منابع دیگر را مسدود میکنند. در سال ۲۰۱۷، تلسکوپ فضایی هابل تصویری خیرهکننده از ستونهای آفرینش گرفت که یکی از دیدنیترین تصاویر آسمانی امروزی است.
سحابی امگا که با نام سحابی قو (M17) نیز شناخته میشود، با قدر ظاهری ۶.۰ میدرخشد. بنابراین بهترین نما را با دوربین دوچشمی یا تلسکوپی با بزرگنمایی کم خواهید دید.
سحابی قو در نزدیکی سحابی عقاب قرار دارد و هر دو در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری هستند، جایی که بسیاری از خوشههای ستارهای درخشان و سحابیها در آن قرار دارند.
صورتواره قوری را در قوس پیدا کنید و خطی فرضی از ستاره پایین قوس جنوبی به ستاره "قوس میانی" (دلتا-قوس) بکشید. سپس، حدود ۱۵ درجه بهسمت M17 بروید. در آسمان شامگاهی مرداد ماه، M16 و M17 در بالاترین نقطه آسمان قرار دارند.
M18 که گاهی NGC 6613 یا خوشه قوی سیاه نامیده میشود، خوشه ستارهای باز بین سحابی قو (M17) و ابر ستارهای قوس (M24) است.
این خوشه شامل گروهی متشکل از ۲۰ ستاره جوان و درخشان است که تقریبا ۴۹۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارند. مسیه این خوشه را در سال ۱۷۶۴ کشف کرد. قدر ظاهری آن ۷.۵ است و بهخوبی با دوربینهای دوچشمی و تلسکوپها از مکانی با آسمان تاریک دیده میشود.
بیشتر بخوانید: راهنمای خرید تلسکوپ مناسب رصد اجرام آسمانی
سحابی سهتکه (M20) توسط شارل مسیه در سال ۱۷۶۴ کشف شد. این منطقه ستارهزا در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری و فقط دو درجه در شمال غربی سحابی مرداب قرار دارد. این دو سحابی معمولا با هم در یک میدان دید دیده میشوند.
M20 قدر ظاهری ۶.۳ دارد و در دوربین دوچشمی بهشکل تکه نور پرزدار ظاهر میشود. این سحابی بهراحتی با تلسکوپ در آسمان تاریک قابل مشاهده است.
برخی معتقد هستند که وقتی از زاویه خاصی به آن نگاه کنیم، سه خط تیره گرد و غبار آن شبیه لوگوی ایر جردن نایک هستند.
M21 که با نام NGC 6531 نیز شناخته میشود، خوشه ستارهای باز زیبایی در نزدیکی سحابی سهتکه است.
مسیه این سحابی را در سال ۱۷۶۴ کشف کرد. M21 تقریبا ۳۹۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و با قدر ظاهری ۶.۵ با دوربینهای دوچشمی و تلسکوپهای کوچک در آسمان تاریک قابل مشاهده است. این سحابی حدود ۵۷ ستاره دارد.
M22 که بهعنوان خوشه قوس یا NGC 6656 نیز شناخته میشود، خوشه کروی درخشانی با قدر ظاهری ۵.۱ است که یکی از قابلتوجهترین اجرام قابل مشاهده از نیمکره شمالی و جنوبی محسوب میشود.
ستارهشناس آلمانی «آبراهام ایهله» آن را در سال ۱۶۶۵ کشف کرد. M22 تقریبا ۱۰۶۰۰سال نوری از زمین فاصله دارد و شامل حدود ۷۰ هزار ستاره است. همچنین یکی از معدود خوشههای کروی است که یک سحابی سیارهای هم دارد.
M23 یا NGC 6494 خوشه ستارهای باز زیبایی در نزدیکی صورتواره قوری است که توسط مسیه در سال ۱۷۶۴ کشف شد. M23 در فاصله ۲۱۵۰ سال نوری از زمین قرار دارد و با قدر ظاهری ۶.۹ با دوربینهای دوچشمی و تلسکوپهای کوچک قابل مشاهده است. این خوشه حدود ۱۷۶ ستاره دارد.
ابر ستارهای قوس که با نام Delle Caustiche نیز شناخته میشود، نمای چشمگیری در دوربین دوچشمی یا تلسکوپ دارد. M24 تقریبا ۱۰ هزار سال نوری از ما فاصله دارد و بهدلیل میدان ستارهای متراکم و درخشان خود به فرشی از جواهرات ستارهای تشبیه میشود.
این ابر ستارهای شامل دو سحابی تاریک برجسته به نامهای بارنارد ۹۲ و بارنارد ۹۳ است که هر دو بهصورت لکههای تاریک در پسزمینه درخشانی از ستارهها ظاهر میشوند.
M25 که با نام IC 4725 نیز شناخته میشود، خوشه ستارهای باز برجستهای در نزدیکی صورتواره قوری است که تقریبا ۲۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد. M25 با قدر ظاهری ۴.۶ در شرایط دید خوب در آسمان تاریک با چشم غیرمسلح دیده میشود. این خوشه شامل حدود ۶۰۰ ستاره است.
M28 یا NGC 6626 خوشهای کروی در فاصله تقریبا ۱۸ هزار سال نوری از زمین است که توسط مسیه در سال ۱۷۶۴ کشف شد. این خوشه با قدر ظاهری ۷.۷ میدرخشد و با دوربین دوچشمی و تلسکوپ از مکانی با آسمان تاریک قابل مشاهده است. ستارهشناسان تعداد ستارههای M28 را حدود دهها هزار تخمین می زنند.
M54 که با نام NGC 6715 نیز شناخته میشود، خوشه کروی منحصربهفردی است. این اولین خوشهای بود که مشخص شد به کهکشان دیگری به نام "کهکشان بیضی کوتوله قوس" (SagDEG) تعلق دارد.
احتمال دارد سیاهچالهای در هسته آن وجود داشته باشد. M54 که در سال ۱۷۷۸ توسط مسیه کشف شد، تقریبا ۸۷ هزار سال نوری از زمین فاصله دارد و قدر ظاهری آن ۷.۶ است. این خوشه با دوربین دوچشمی و تلسکوپ، بهویژه در آسمانهای تاریک، قابل مشاهده است.
NGC 6809 یا ستاره رز تابستانی توسط ستارهشناس فرانسوی «نیکولاس-لوئی دو لاکای» در سال ۱۷۵۲ کشف شد، ولی شارل مسیه آن را در سال ۱۷۷۸ فهرستبندی کرد.
این خوشه کروی شامل حدود ۱۰۰ هزار ستاره و ۵۵ ستاره متغیر است. یکی از ویژگیهای قابلتوجه آن این است که هسته متراکم ندارد و در نتیجه در مقایسه با سایر خوشههای کروی یکنواختتر بهنظر میرسد.
M55 تقریبا در فاصله ۱۷۶۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد و با قدر ظاهری ۶.۳ میدرخشد. این خوشه با دوربین دوچشمی و تلسکوپ در آسمان تاریک قابل مشاهده است.
کهکشان بارنارد که با نامهای NGC 6822، IC 4895 و کالدول ۵۷ نیز شناخته میشود، کهکشان نامنظم میلهای است که بخشی از گروه محلی کهکشانها است.
بارنارد در سال ۱۸۸۴ توسط «ادوارد امرسون بارنارد» کشف شد و از نظر ترکیب و ساختار شبیه به ابر ماژلانی است. این کهکشان تقریبا ۱.۶ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و با قدر ظاهری ۹.۳ در تلسکوپهای با دهانه کوچک در شرایط آسمان تاریک قابل مشاهده است.
از آنجایی که صورت فلکی قوس در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری قرار دارد، بهراحتی میتوانید ساعتها به کاوش در این منطقه بپردازید.
این منطقه متراکم سرشار از ستارگان، خوشهها، سحابیها و سایر اجرام آسمانی است. قوس بیش از هر صورت فلکی دیگری اجرام مسیه دارد، از جمله سحابی مرداب معروف (M8)، سحابی عقاب (M16)، سحابی قو (M17)، سحابی سهتکه (M20) و خوشه قوس (M22).
این اجرام پرنورند و بهراحتی میتوانید آنها را با دوربینهای دوچشمی و تلسکوپ، بهویژه در آسمان تاریک و دور از نورهای شهر، مکانیابی و رصد کنید. پس قبل از اینکه دیر شود، به مکانی دورافتاده بروید و این اجرام شگفتانگیز را تماشا کنید.
میتوانید مقاله فوق را نیز از منبع مطالعه کنید: منبع
